(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.46. అధ్యాయః 046
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
వైశంపాయనేన జనమేజయంప్రతి భీష్మకృతకృష్ణస్తేవరాజానువాదపూర్వకం భీష్మస్య శరీరత్యాగప్రకారకథనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

జనమేజయ ఉవాచ। 12-46-0x(5434)(66456)
శరతల్పే శయానస్తు భరతానాం పితామహః।
కథముత్సృష్టవాందేహం కం చ యోగమధారయత్॥ 12-46-1(66457)
వైశంపాయన ఉవాచ। 12-46-2x(5435)
శృణుష్వావహితో రాజఞ్శుచిర్భూత్వా సమాహితః।
భీష్మస్య కురుశార్దూల దేహోత్సర్గం మహాత్మనః॥ 12-46-2(66458)
ప్రవృత్తమాత్రే త్వయనముత్తరేణ దివాకరే।
`శుక్లపక్షస్య చాష్టభ్యాం మాఘమాసస్య పార్థివ॥ 12-46-3(66459)
ప్రాజాపత్యే చ నక్షత్రే మధ్యం ప్రాప్తే దివాకరే।'
సమావేశయదాత్మానమాత్మత్యేవ సమాహితః॥ 12-46-4(66460)
వికీర్ణాంశురివాదిత్యో భీష్మః శరశతైశ్చితః।
శుశుభే పరయా లక్ష్ంయా వృతో బ్రాహ్మణసత్తమైః॥ 12-46-5(66461)
వ్యాసేన దేవశ్రవసా నారదేన సురర్షిణా।
దేవస్థానేన వాత్స్యేన తథాఽశ్మకసుమంతునా॥ 12-46-6(66462)
తథా జైమినినా చైవ పైలేన చ మహాత్మనా।
శాండిల్యదేవలాభ్యాం చ మైత్రేయేణ చ ధీమతా॥ 12-46-7(66463)
అసితేన వసిష్ఠేన కౌశికేన మహాత్మనా।
హారితలోమశాభ్యాం చ తథాఽఽత్రేయేణ ధీమతా॥ 12-46-8(66464)
[బృహస్పతిశ్చ శుక్రశ్చ చ్యవనశ్చ మహామునిః।
సనత్కుమారః కపిలో చాల్మీకిస్తుంబురుః కురుః॥ 12-46-9(66465)
మౌద్గల్యో భార్గవో రామస్తృణబిందుర్మహామునిః।
పిప్పలాదోఽథ వాయుశ్చ సవర్తః పులహః కచః॥ 12-46-10(66466)
కాశ్యపశ్చ పులస్త్యశ్చ క్రతుర్దక్షః పరాశరః।
మరీచిరంగిరాః కాశ్యో గౌతమో గాలవో మునిః॥ 12-46-11(66467)
ధౌంయో విభాండో మాండవ్యోధౌంరః కృష్ణానుభౌతికః।
ఉలూకః పరమో విప్రో మార్కండేయో మహామునిః।
భాస్కరిః పూరణః కృష్ణః సూతః పరమధార్మికః॥ 12-46-12(66468)
ఏతైశ్చాన్యైర్మునిగణైర్మహాభాగైర్మహాత్మభిః।
శ్రద్ధాదమశమోపేతైర్వృతశ్చంద్ర ఇవ గ్రహైః॥ 12-46-13(66469)
భీష్మస్తు పురుషవ్యాఘ్రః కర్మణా మనసా గిరా।
శరతల్పగతః కృష్ణం ప్రదధ్యౌ ప్రాంజలిః శుచిః॥ 12-46-14(66470)
స్వరేణ హృష్టపుష్టేన తుష్టావ మధుసూదనం।
యోగేశ్వరం పఝనాభం విష్ణుం జిష్ణుం జగత్పతిం।
`అనాదినిధనం విష్ణుమాత్మయోనిం సనాతనం॥' 12-46-15(66471)
కృతాంజలిపుటో భూత్వా వాగ్విదాం ప్రవరః ప్రభుః॥
భీష్మః పరమధర్మాత్మా వాసుదేవమథాస్తువత్॥ 12-46-16(66472)
భీష్మ ఉవాచ। 12-46-17x(5436)
ఆరిరాధయిషుః కృష్ణం వాచం జిగదిషామి యాం।
తయా వ్యాససమాసిన్యా ప్రీయతాం పురుషోత్తమః॥ 12-46-17(66473)
శుచిం శుచిపదం హంసం తత్పరం పరమేష్ఠినం।
యుక్త్వా సర్వాత్మనాఽఽత్మానం తం ప్రపద్యే ప్రజాపతిం॥ 12-46-18(66474)
అనాద్యంతం పరం బ్రహ్మ న దేవా నర్షయో విదుః।
ఏకోఽయం వేద భగవాంధాతా నారాయణో హరిః॥ 12-46-19(66475)
నారాయణాదృషిగణాస్తథా సిద్ధమహోరగాః।
దేవా దేవర్షయశ్చైవ యం విదుర్దుఃఖభేషజం॥ 12-46-20(66476)
దేవదానవగంధర్వా యక్షరాక్షసపన్నగాః।
యం న జానంతి కో హ్యేష కుతో వా భగవానితి॥ 12-46-21(66477)
`యమాహుర్జగతః కోశం యస్మింశ్చ నిహితాః ప్రజాః।
యస్మిఁల్లోకాః స్ఫురంత్యేతే జాలే శకునయో యథా॥' 12-46-22(66478)
యస్మిన్విశ్వాని భూతాని తిష్ఠంతి చ విశంతి చ।
గుణభూతాని భూతేశే సూత్రే మణిగణా ఇవ॥ 12-46-23(66479)
`యం చ విశ్వస్య కర్తారం జగతస్తస్థుషాం పతిం
వదంతి జగతోఽధ్యక్షమధ్యాత్మపరిచింతకాః॥ ' 12-46-24(66480)
యస్మిన్నిత్యే తతే తంతౌ దృఢే స్రగివ తిష్ఠతి।
సదసద్గ్రథితం విశ్వం విశ్వాంగే విశ్వకర్మణి॥ 12-46-25(66481)
హరిం సహస్రశిరసం సహస్రచరణేక్షణం।
సహస్రబాహుమకుటం సహస్రవదనోజ్జ్వలం॥ 12-46-26(66482)
ప్రాహుర్నారాయణం దేవం యం విశ్వస్య పరాయణం।
అణీయసామణీయాంసం స్థవిష్ఠం చ స్థవీయసాం।
గరీయసాం గరిష్ఠం చ శ్రేష్ఠం చ శ్రేయసామపి॥ 12-46-27(66483)
చం వాకేష్వనువాకేషు నిషత్సూపనిషత్సు చ।
గృణంతి సత్యకర్మాణం సత్యం సత్యేషు సామసు॥ 12-46-28(66484)
చతుర్భిశ్చతురాత్మానం సత్వస్థం సాత్వతాం పతిం।
యం దివ్యైర్దేవమర్చంతి గుహ్యైః పరమనామభిః॥ 12-46-29(66485)
[యస్మిన్నిత్యం తపస్తప్తం యదంగేష్వనుతిష్ఠతి।
సర్వాత్మా సర్వవిత్సర్వః సర్వజ్ఞః సర్వభావనః॥ ] 12-46-30(66486)
యం దేవం దేవకీ దేవీ వసుదేవాదజీజనత్।
భౌమస్య బ్రహ్మణో గుప్త్యై దీప్తమగ్నిమివారణిః॥ 12-46-31(66487)
యమనన్యో వ్యపేతాశీరాత్మానం వీతకల్మషం।
ఇష్ట్వానంత్యాయ గోవిందం పశ్యత్యాత్మానమాత్మని॥ 12-46-32(66488)
`అప్రతర్క్యమవిజ్ఞేయం హరిం నారాయణం విభుం।'
అతివాయ్వింద్రకర్మాణమతిసూర్యాగ్నితేజసం।
అతిబుద్ధీంద్రియాత్మానం తం ప్రపద్యే ప్రజాపతిం॥ 12-46-33(66489)
పురాణే పురుషం ప్రోక్తం బ్రహ్మప్రోక్తం యుగాదిషు।
క్షయే సంకర్షణం ప్రోక్తం తముపాస్యముపాస్మహే॥ 12-46-34(66490)
యమేకం బహుధాత్మానం ప్రాదుర్భూతమధోక్షజం।
నాన్యభక్తాః క్రియావంతో యజంతే సర్వకామదం॥ 12-46-35(66491)
ఋతమేకాక్షరం బ్రహ్మ యత్తత్సదసతః పరం।
అనాదిమధ్యపర్యంతం న దేవా నర్షయో విదుః॥ 12-46-36(66492)
యం సురాసురగంధర్వాః సిద్ధా ఋషిమహోరగాః।
ప్రయతా నిత్యమర్చంతి పరమం సుఖభేషజం॥ 12-46-37(66493)
అనాదినిధనం దేవమాత్మయోనిం సనాతనం।
అప్రేక్ష్యమనభిజ్ఞేయం హరిం నారాయణం ప్రభుం॥ 12-46-38(66494)
అథ భీష్మస్తవరాజః॥ 12-46-39x(5437)
హిరణ్యవర్ణం యం గర్భమదితిర్దైత్యనాశనం।
ఏకం ద్వాదశధా జజ్ఞే తస్మై సూర్యాత్మనే నమః॥ 12-46-39(66495)
శుక్లే దేవాన్పితౄన్కృష్ణే తర్పయత్యమృతేన యః।
యశ్చ రాజా ద్విజాతీనాం తస్మై సోమాత్మనే నమః॥ 12-46-40(66496)
`హుతాశనముఖైర్దేవైర్ధార్యతే సకలం జగత్।
హవిః ప్రథమభోక్తా యస్తస్మై హోత్రాత్మనే నమః॥ ' 12-46-41(66497)
మహతస్తమసః పారే పురుషం హ్యతితేజసం।
యం జ్ఞాత్వా మృత్యుమత్యేతి తస్మై జ్ఞేయాత్మనే నమః॥ 12-46-42(66498)
యం బృహంతం బృహత్యుక్థే యమగ్నౌ యం మహాధ్వరే।
యం విప్రసంఘా గాయంతి తస్మై వేదాత్మనే నమః॥ 12-46-43(66499)
పాదాంగం సంధిపర్వాణం స్వరవ్యంజనభూషితం।
యమాహురక్షరం విప్రాస్తస్మై వాగాత్మనే నమః॥ 12-46-44(66500)
[యజ్ఞాంగో యో వరాహో వై భూత్వా గాముజ్జహారహ।
లోకత్రయహితార్థాయ తస్మై వీర్యాత్మనే నమః॥] 12-46-45(66501)
ఋగ్యజుఃసామధామానం దశార్ధహవిరాకృతిం।
యం సప్తతంతుం తన్వంతి తస్మై యజ్ఞాత్మనే నమః॥ 12-46-46(66502)
[చతుర్భిశ్చ చతుర్భిశ్చ ద్వాభ్యాం పంచభిరేవ చ।
హూయతే చ పునర్ద్వాభ్యాం తస్మై హోమాత్మనే నమః॥] 12-46-47(66503)
యః సుపర్ణో యజుర్నామ చ్ఛందోగాత్రస్త్రివృచ్ఛిరాః।
రథంతరబృహత్పక్షస్తస్మై స్తోత్రాత్మనే నమః॥ 12-46-48(66504)
యః సహస్రసవే సత్రే జజ్ఞే విశ్వసృజామృషిః।
హిరణ్యపక్షః శకునిస్తస్మై తార్క్ష్యాత్మనే నమః॥ 12-46-49(66505)
యశ్చినోతి సతాం సేతుమృతేనామృతయోనినా।
ధర్మార్థవ్యవహారాంగైస్తస్మై సత్యాత్మనే నమః॥ 12-46-50(66506)
యం పృథగ్ధర్మచరణాః పృథగ్ధర్మఫలైషిణః।
పృథగ్ధర్మైః సమర్చంతి తస్మై ధర్మాత్మనే నమః॥ 12-46-51(66507)
[యతః సర్వే ప్రసూయంతే హ్యనంగాత్మాంగదేహినః।
ఉన్మాదః సర్వభూతానాం తస్మై కామాత్మనే నమః॥] 12-46-52(66508)
యం తం వ్యక్తస్థమవ్యక్తం విచిన్వంతి మహర్షయః।
క్షేత్రే క్షేత్రజ్ఞమాసీనం తస్మై క్షేత్రాత్మనే నమః॥ 12-46-53(66509)
యం దృగాత్మానమాత్మస్థం వృతం షోడశభిర్గుణైః।
ప్రాహుః సప్తదశంసాంఖ్యాస్తస్మై సాంఖ్యాత్మనే నమః॥ 12-46-54(66510)
యం వినిద్రా జితశ్వాసాః సంతుష్టాః సంయతేంద్రియాః।
జ్యోతిః పశ్యంతి యుంజానాస్తస్మై యోగాత్మేన నమః॥ 12-46-55(66511)
అపుణ్యపుణ్యోపరమే యం పునర్భవనిర్భయాః।
శాంతాః సంన్యాసినో యాంతి తస్మై మోక్షాత్మనే నమః॥ 12-46-56(66512)
యస్యాగ్రిరాస్యం ద్యౌర్మూర్ధా ఖం నాభిశ్చరణౌ క్షితిః।
సూర్యశ్చక్షుర్దిశః శ్రోత్రం తస్మై లోకాత్మనే నమః॥ 12-46-57(66513)
యుగేష్వావర్తతే యోంఽశైర్మాసర్త్వయనహాయనైః।
సర్గప్రలయయోః కర్తా తస్మై కాలాత్మనే నమః॥ 12-46-58(66514)
యోఽసౌ యుగసహస్రాంతే ప్రదీప్తార్చిర్విభావసుః।
సంభక్షయతి భూతాని తస్మై ఘోరాత్మనే నమః॥ 12-46-59(66515)
సంభక్ష్య సర్వభూతాని కృత్వా చైకార్ణవం జగత్।
బాలః స్వపితి యశ్చైకస్తస్మై మాయాత్మనే నమః॥ 12-46-60(66516)
సహస్రశిరసే తస్మై పురుషాయామితాత్మనే।
చతుఃసముద్రపయసి యోగనిద్రాత్మనే నమః॥ 12-46-61(66517)
అజస్య నాభావధ్యేకం యస్మిన్విశ్వం ప్రతిష్ఠితం।
పుష్కరం పుష్కరాక్షస్య తస్మై పఝాత్మనే నమః॥ 12-46-62(66518)
యస్య కేశేషు జీమూతా నద్యః సర్వాంగసంధిషు।
కుక్షౌ సముద్రాశ్చత్వారస్తస్మై తోయాత్మనే నమః॥ 12-46-63(66519)
యస్మాత్సర్గాః ప్రవర్తంతే సర్గప్రలయవిక్రియాః।
యస్మింశ్చైవ ప్రలీయంతే తస్మై హేత్వాత్మనే నమః॥ 12-46-64(66520)
[యో నిషణ్ణో భవేద్రాత్రౌ దివా భవతి విష్ఠితః।
ఇష్టానిష్టస్య చ ద్రష్టా తస్మై ద్రష్ట్రాత్మనే నమః॥] 12-46-65(66521)
అకార్యః సర్వకార్యేషు ధర్మకార్యార్థముద్యతః।
వైకుంఠస్య హి తద్రూపం తస్మై కార్యాత్మనే నమః॥ 12-46-66(66522)
బ్రహ్మ వక్తం భుజౌ క్షత్రం కృత్స్నమూరూదరం విశః।
పాదౌ యస్యాశ్రితాః శూద్రాస్తస్మైవర్ణాత్మనే నమః॥ 12-46-67(66523)
అన్నపానేంధనమయో రసప్రాణవివర్ధనః।
యో ధారయతి భూతాని తస్మై ప్రాణాత్మనే నమః॥ 12-46-68(66524)
[ప్రాణానాం ధారణార్థాయ యోఽన్నం భుంక్తే చతుర్విధం।
అంతర్భూతః పచత్యగ్నిస్తస్మై పాకాత్మనే నమః॥ ] 12-46-69(66525)
విషయే వర్తమానానాం యం తం వైషయికైర్గుణైః।
ప్రాహుర్విషయగోప్తారం తస్మై గోప్త్రాత్మనే నమః॥ 12-46-70(66526)
అప్రమేయశరీరాయ సర్వతో బుద్ధిచక్షుషే।
అపారపరిమాణాయ తస్మై దివ్యాత్మనే నమః॥ 12-46-71(66527)
పరః కాలాత్పరో యజ్ఞాత్పరః సదసతశ్చ యః।
అనాదిరాదిర్విశ్వస్య తస్మై విశ్వాత్మనే నమః॥ 12-46-72(66528)
వైద్యుతో జాఠరశ్చైవ పావకః శుచిరేవ చ।
దహనః సర్వభక్షాణాం తస్మై వహ్న్యాత్మనే నమః॥ 12-46-73(66529)
రసాతలగతః శ్రీమార్ననంతో భగవాన్ప్రభుః।
జగద్ధారయతే యోఽసౌ తస్మై శేషాత్మనే నమః॥ 12-46-74(66530)
జ్వలనార్కేందుతారాణాం జ్యోతిషాం దివ్యమూర్తినాం।
యస్తేజయతి తేజాంసి తస్మై తేజాత్మనే నమః॥ 12-46-75(66531)
ఆత్మజ్ఞానమిదం జ్ఞానం జ్ఞాత్వా పంచస్వవస్థితం।
యం జ్ఞానేనాధిగచ్ఛంతి తస్మై జ్ఞానాత్మనే నమః॥ 12-46-76(66532)
సాంఖ్యైర్యోగైర్వినిశ్చిత్య సాధ్యైశ్చ పరమర్షిభిః।
యస్య తు జ్ఞాయతే తత్వం తస్మై గుహ్యాత్మనే నమః॥ 12-46-77(66533)
జటినే దండినే నిత్యం లంబోదరశరీరిణే।
కమండలునిషంగాయ తస్మై బ్రహ్మాత్మనే నమః॥ 12-46-78(66534)
[శూలినే త్రిదశేశాయ త్ర్యంబకాయ మహాత్మనే।
భస్మదిగ్ధోర్ధ్వలింగాయ తస్మా రుద్రాత్మనే నమః॥ 12-46-79(66535)
చంద్రార్ధకృతశీర్షాయ వ్యాలయజ్ఞోపవీతినే।
పినాకశూలహస్తాయ తస్మై ఉగ్రాత్మనే నమః॥] 12-46-80(66536)
యో జాతో వసుదేవేన దేవక్యాం యదునందనః।
శంఖచక్రగదాపాణిర్వాసుదేవాత్మనే నమః॥ 12-46-81(66537)
శిరఃకపాలమాలాయ వ్యాఘ్రచర్మనివాసినే।
భస్మదిగ్ధశరీరాయ తస్మై రుద్రాత్మనే నమః॥ 12-46-82(66538)
యో మోహయతి భూతాని సర్వపాశానుబంధనైః।
సర్వస్య రక్షణార్థాయ తస్మై మోహాత్మనే నమః॥ 12-46-83(66539)
చైతన్యం సర్వతో నిత్యం సర్వప్రాణిహృది స్థితం।
సర్వాతీతతరం సూక్ష్మం తస్మై సూక్ష్మాత్మనే నమః॥ 12-46-84(66540)
పంచభూతాత్మభూతాయ భూతాదినిధనాయ చ।
అక్రోధద్రోహమోహాయ తస్మై శాంతాత్మనే నమః॥ 12-46-85(66541)
యస్మిన్సర్వం యతః సర్వం యః సర్వం సర్వతశ్చ యః।
యశ్చ సర్వమయో దేవస్తస్మై సర్వాత్మనే నమః॥ 12-46-86(66542)
యః శేతే క్షీరపర్యంకే దివ్యనాగవిభూషితే।
ఫణాసహస్రరచితే తస్మై నిద్రాత్మనే నమః॥ 12-46-87(66543)
విశ్వే చ మరుతశ్చైవ రుద్రాదిత్యాశ్వినావపి।
వసవః సిద్ధసాధ్యాశ్చ తస్మై దేవాత్మనే నమః॥ 12-46-88(66544)
అవ్యక్తం బుద్ధ్యహంకారో మనోబుద్ధీంద్రియాణి చ।
తన్మాత్రాణి విశేషాశ్చ తస్మై తత్వాత్మనే నమః॥ 12-46-89(66545)
భూతం భవ్యం భవిష్యచ్చ భూతాదిప్రభవావ్యయః।
యోఽగ్రజః సర్వభూతానాం తస్మై భూతాత్మనే నమః॥ 12-46-90(66546)
యం హి సూక్ష్మం విచిన్వంతి పరం సూక్ష్మవిదో జనాః।
సూక్ష్మాత్సూక్ష్మం చ యద్బ్రహ్మ తస్మై సూక్ష్మాత్మనే నమః॥ 12-46-91(66547)
మత్స్యో భూత్వా విరించాయ యేన వేదాః సమాహృతాః।
రసాతలగతః శీఘ్రం తస్మై మత్స్యాత్మనే నమః॥ 12-46-92(66548)
మందరాద్రిర్ధృతో యేన ప్రాప్తే హ్యమృతమంథనే।
అతికర్కశదేహాయ తస్మై కూర్మాత్మనే నమః॥ 12-46-93(66549)
వారాహం రూపమాస్థాయ మహీం సవనపర్వతాం।
ఉద్ధరత్యేకదంష్ట్రేణ తస్మై క్రోడాత్మనే నమః॥ 12-46-94(66550)
నారసింహవపుః కృత్వా సర్వలోకభయంకరం।
హిరణ్యకశిపుం జఘ్నే తస్మై సింహాత్మనే నమః॥ 12-46-95(66551)
పింగేక్షణసటం యస్య రూపం దంష్ట్రానఖైర్యుతం।
దానవేంద్రాంతకరణం తస్మై దృప్తాత్మనే నమః॥ 12-46-96(66552)
యం న దేవా న గంధర్వా న దైత్యా న చ దానవాః।
తత్వతో హి విజానంతి తస్మై సూక్ష్మాత్మనే నమః॥]
వామనం రూపమాస్థాయ బలిం సంయంయ మాయయా।
త్రైలోక్యం క్రాంతవాన్యస్తు తస్మై క్రాంతాత్మనే నమః॥ 12-46-97(66553)
జమదగ్నిసుతో భూత్వా రామః శస్త్రభృతాం వరః।
మహీం నిఃక్షత్రియాం చక్రే తస్మై రామాత్మనే నమః॥ 12-46-98(66554)
త్రిఃసప్తకృత్వో యశ్చైకో ధర్మే వ్యుత్క్రాంతిగౌరవాత్।
జఘాన క్షత్రియాన్సంఖ్యే తస్మై క్రోధాత్మనే నమః॥ 12-46-99(66555)
[విభజ్య పంచధాఽఽత్మానం వాయుర్భూత్వా శరీరగః।
యశ్చేష్టయతి భూతాని తస్మై వాయ్వాత్మనే నమః॥] 12-46-100(66556)
రామో దశిరథిర్భూత్వా పులస్త్యకులనందనం।
జఘాన రావణం సంఖ్యే తస్మై క్షత్రాత్మనే నమః॥ 12-46-101(66557)
యో హలీ ముసలీ శ్రీమాన్నీలాంబరధరః స్థితః।
రామాయ రౌహిణేయాయ తస్మై భోగాత్మనే నమః॥ 12-46-102(66558)
శంఖినే చక్రిణే నిత్యం శార్ంగిణే పీతవాససే।
వనమాలాధరాయైవ తస్మై కృష్ణాత్మనే నమః॥ 12-46-103(66559)
వసుదేవసుతః శ్రీమాన్క్రీడితో నందగోకులే।
కంసస్య నిధనార్థాయ తస్మై క్రీడాత్మనే నమః॥ 12-46-104(66560)
వాసుదేవత్వమాగంయ యదోర్వంశసముద్భవః।
భూభారహరణం చక్రే తస్మై కృష్ణాత్మనే నమః॥ 12-46-105(66561)
సారథ్యమర్జునస్యాజౌ కుర్వన్గీతామృతం దదౌ।
లోకత్రయోపకారాయ తస్మై బ్రహ్మాత్మనే నమః॥ 12-46-106(66562)
దానవాంస్తు వశే కృత్వా పునర్బుద్ధత్వమాగతః।
సర్గస్య రక్షణార్థాయ తస్మై బుద్ధాత్మనే నమః॥ 12-46-107(66563)
హనిష్యతి కలౌ ప్రాప్తే ంలేచ్ఛాంస్తురగవాహనః।
ధర్మసంస్థాపకో యస్తు తస్మై కల్క్యాత్మనే నమః॥ 12-46-108(66564)
తారాన్వయే కాలనేమిం హత్వా దానవపుంగవం।
దదౌ రాజ్యం మహేంద్రాయ తస్మై సాంఖ్యాత్మనే నమః॥ 12-46-109(66565)
యః సర్వప్రాణినాం దేహే సాక్షిభూతో హ్యవస్థితః।
అక్షరః క్షరమాణానాం తస్మై సాక్ష్యాత్మనే నమః॥ 12-46-110(66566)
నమోస్తు తే మహాదేవ నమస్తే భక్తవత్సల।
సుబ్రహ్మణ్య నమస్తేఽస్తు ప్రసీద పరమేశ్వర॥ 12-46-111(66567)
అవ్యక్తవ్యక్తరూపేణ వ్యాప్తం సర్వం త్వయా విభో।
నారాయణం సహస్రాక్షం సర్వలోకమహేశ్వరం॥ 12-46-112(66568)
హిరణ్యనాభ యజ్ఞాంగమమృతం విశ్వతోముఖం।
సర్వదా సర్వకార్యేషు నాస్తి తేషామమంగలం॥ 12-46-113(66569)
యేషాం హృదిస్థో దేవేశో మంగలాయతనం హరిః।
మంగల భగవాన్విష్ణుర్మంగలం మధుసూదనః॥ 12-46-114(66570)
మంగలం పుణ్·డరీకాక్షో మంగలం గరుడధ్వజః।
విశ్వకర్మన్నమస్తేఽస్తు విశ్వాత్మన్విశ్వసంభవ॥ 12-46-115(66571)
అపవర్గస్థభూతానాం పంచానాం పరమాస్థిత।
నమస్తే త్రిషు లోకేషు వమస్తే పరతస్త్రిషు॥ 12-46-116(66572)
నమస్తే దిక్షు సర్వాసు త్వం హి సర్వపరాయణం।
నమస్తే భగవన్విష్ణో త్యేకానాం ప్రభవావ్యయ॥ 12-46-117(66573)
త్వం హి కర్తా హృషీకేశః సంహర్తా చాపరాజితః।
తేన పశ్యామి తే దివ్యాన్భావాన్హి త్రిషువర్త్మసు॥ 12-46-118(66574)
తచ్చ పశ్యామి తత్వేన యత్తే రూపం సనాతనం।
దివం తే శిరసా వ్యాప్తం పద్భ్యాం దేవీ వసుంధరా।
విక్రమేణ త్రయో లోకాః పురుషోఽసి సనాతనః॥ 12-46-119(66575)
[దిశో భుజా రవిశ్చక్షుర్వీర్యే శుక్రః ప్రతిష్ఠితః।
సప్తమార్గా నిరుద్ధాస్తే వాయోరమితతేజసః॥] 12-46-120(66576)
వ్యక్తావ్యక్తస్వరూపేణ వ్యాప్తం సర్వం త్వయా విభో।
అవ్యక్తం బ్రాహ్మణం రూపం వ్యక్తమేతచ్చరాచరం॥ 12-46-121(66577)
అతసీపుష్పసంకాశం పీతవాససమచ్యుతం।
యే నమస్యంతి గోవిందం న తేషాం విద్యతే భయం॥ 12-46-122(66578)
[ఏకోఽపి కృష్ణస్య కృతః ప్రణామో
దశాశ్వమేధావభృథేన తుల్యః।
దశాశ్వమేధీ పునరేతి జన్మ
కృష్ణప్రణామీ న పునర్భవాయ॥ 12-46-123(66579)
కృష్ణవ్రతాః కృష్ణమనుస్మరంతో
రాత్రౌ చ కృష్ణం పునరుత్థితా యే।
తే కృష్ణదేహాః ప్రవిశంతి కృష్ణ
మాజ్యం యథా మంత్రహుతం హుతాశే॥ 12-46-124(66580)
నమో నరకసంత్రాసరక్షామండలకారిణే।
సంసారనింనగావర్తతరికాష్ఠాయ విష్ణవే॥ 12-46-125(66581)
నమో బ్రహ్మణ్యదేవాయ గోబ్రాహ్మణహితాయ చ।
జగద్ధితాయ కృష్ణాయ గోవిందాయ నమోనమః॥ 12-46-126(66582)
ప్రాణకాంతారపాథేయం సంసారోచ్ఛేదభేషజం।
దుఃఖశోకపరిత్రాణం హరిరిత్యక్షరద్వయం॥] 12-46-127(66583)
నారాయణపరం బ్రహ్మ నారాయణపరం తపః।
నారాయణపరం సత్యం నారాయణపరం పరం॥ 12-46-128(66584)
యథా విష్ణుమయం సత్యం యథా విష్ణుమయం హవిః।
తథా విష్ణుమయం సర్వం పాప్మా నే నశ్యతాం తథా॥ 12-46-129(66585)
తస్య యజ్ఞవరాహస్య విష్ణోరమితతేజసః।
ప్రణామం యేఽపి కుర్వంతి తేషామపి నమోనమః॥ 12-46-130(66586)
త్వాం ప్రపన్నాయ భక్తాయ గతిమిష్టాం జిగీషవే।
యచ్ఛ్రేయః పుండరీకాక్ష తద్ధ్యాయస్వ సురోత్తమ॥ 12-46-131(66587)
ఇతి విద్యాతపోయోనిరయోనిర్విష్ణురీడితః।
వాగ్యజ్ఞేనార్చితో దేవః ప్రీయతాం మే జనార్దనః॥ 12-46-132(66588)
వైశంపాయన ఉవాచ। 12-46-133x(5438)
ఏతావదుక్త్వా వచనం భీష్మస్తద్రతమానసః।
నమ ఇత్యేవ కృష్ణాయ ప్రణామమకరోత్తదా॥ 12-46-133(66589)
తస్మిన్నుపరతే వాక్యే తతస్తే బ్రహ్మవాదినః।
భీష్మం వాగ్భిర్వాష్పగలాస్తమానర్చుర్మహాద్యుతిం॥ 12-46-134(66590)
తేఽస్తువంతశ్చ విప్రేంద్రాః కేశవం పురుషోత్తమం।
భీష్మం చ శనకైః సర్వే ప్రశశంసుః పునః పునః॥ 12-46-135(66591)
అధిగంయ తు యోగేన భక్తిం భీష్మస్య మాధవః।
త్రైలోక్యదర్శనం జ్ఞానం దివ్యం దత్త్వా యయౌ హరిః॥ 12-46-136(66592)
విదిత్వా భక్తియోగం తం భీష్మస్య పురుషోత్తమః।
సహసోత్థాయ తం హృష్టో యానమేవాన్వపద్యత॥ 12-46-137(66593)
కేశవః సాత్యకిశ్చైవ రథేనకేన జగ్మతుః।
అపరేణ మహాత్మానౌ యుధిష్ఠిరధనంజయౌ॥ 12-46-138(66594)
భీమసేనో యమౌ చోభౌ రథమేకం సమాస్థితాః।
కృపో యుయుత్సుః సూతశ్చ సంజయశ్చాపరం రథం॥ 12-46-139(66595)
తే రథైర్నగరాకారైః ప్రయాతాః పురుషర్షభాః।
నేమిఘోషేణ మహతా కంపయంతే వసుంధరాం॥ 12-46-140(66596)
తతో గిరః పురుషవరస్తవేరితాం
ద్విజేరితాః పథిషు మనాక్ స శుశ్రువే।
కృతాంజలిం ప్రణతమథాపరం జనం
స కేశిహా ముదితమనాస్థనందత॥ 12-46-141(66597)
ఇతి స్మరన్పఠతి చ శార్ంగధన్వనః
శృణోతు వా యదుకులనందనస్తవం।
స చక్రభృత్ప్రతిహతసర్వాకిల్విషో
జనార్దనం ప్రవిశతి దేహసంక్షయే॥ 12-46-142(66598)
యం యోగినః ప్రాణవియోగకాలే
యత్నేన చిత్తే వినివేశయంతి।
స తం పురస్తాద్ధరిమీక్షమాణః
ప్రాణాంజహౌ ప్రాప్తఫలో హి భీష్మః॥ 12-46-143(66599)
స్వవరాజః సమాప్తోఽయం విష్ణోరద్భుతకర్మణః।
గాంగేయేన పురా గీతో మహాపాతకనాశనః॥ 12-46-144(66600)
ఇమం నరః స్తవరాజం ముముక్షుః
పఠఞ్శుచిః కలుషితకల్మషాపహం।
అతీత్య లోకాన్మలినః సమామతా
న్పదం స గచ్ఛత్యమృతం మహాత్మనః॥ ॥ 12-46-145(66601)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి షట్చత్వారింశోఽధ్యాయః॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-46-17 జిగదిషామి వక్తుమిచ్ఛామి। వ్యాససమాసిన్యా విస్తరసంక్షేపవత్యా॥
12-46-25 సదసత్కార్యం కారణం చ విశ్వం కర్మ యస్మాత్॥
12-46-28 వాకేషు మంత్రేషు సామాన్యతః కర్మప్రకాశకేషు। అనువాకేషు మంత్రార్థవివరణభూతేషు బ్రాహ్మణవాక్యేషు। నిషత్సు కర్మాంగాద్యవబద్ధదేవతాదిజ్ఞానవాక్యేషు। ఉపనిషత్సు కేవలాత్మజ్ఞాపకవాక్యేషు గృణంతి ధ్యాయంతి। సత్యమబాధితం। సత్యేష్వబాధితార్థేషు। సామసు జ్యేష్ఠసామాదిషు॥
12-46-29 చతుర్భిర్నామభిర్వాసుదేవసకర్షణప్రద్యుంరానిరుద్ధరూపైః॥
12-46-30 నిత్యం తపః స్వధర్మస్తద్యస్మిన్। యత్ప్రీత్యర్థం తప్తం సద్యద్యస్మాదంగేషు చిత్తేష్వనుతిష్ఠతి ఉపతిష్ఠతి యశ్చ సర్వాత్మా తం ప్రపద్యే ఇతి సర్వేషాం యచ్ఛబ్దసంబద్ధానాం ప్రథమేనాన్వయః। ఈశ్వలరార్థమనుష్ఠితో ధర్మః స్వచిత్తశుద్ధిద్వారాస్వార్థఏవ భవతీతి భావః॥
12-46-31 భౌమం బ్రహ్మ వేదా బ్రాహ్మణా యజ్ఞాశ్చ॥
12-46-32 ఆత్మానం సర్వేశ్వరమాత్మని హార్దాకాశే ఇష్ట్వా యోగేన పశ్యతి। ఆనంత్యాయ మోక్షాయ॥
12-46-34 పురాణే అతీతకల్పాదివిషయే। పురుషం పూర్ణం సర్వమస్మిన్నతీతమస్త్యేవేతి యోగాత్పురుష ఇతి నామ। యుగాదిషు యుగారంభేషు। బృంహకత్వాత్సృష్టేరేనం బ్రహ్మేత్యాహుః। క్షయే సర్వస్య సంయక్వర్షణాదయం సంకర్షణ ఇత్యుక్తః॥
12-46-35 నాన్యభక్తా అనన్యభక్తాః॥
12-46-39 హిరణ్యగర్భమితి డ. థ. పాఠః। జజ్ఞే జనయామాస॥
12-46-43 ఉక్థే బహ్వృచాః। అగ్నౌ చయనేఽధ్వర్యవః॥
12-46-47 చతుర్భిరితి। ఆశ్రావయేతి చతురక్షరం అస్తు శ్రౌషిడితి చతురక్షరం యజేతి ద్వ్యక్షరం యే యజామహే ఇతి పంచాక్షరం ద్వ్యక్షరో వషట్కార ఇతి సప్తదశభిరక్షరైర్యో హూయతే తస్మై హోమాత్మనే నమః॥
12-46-49 యః సహస్రసమే సత్ర ఇతి ఝ. పాఠః।
తత్ర సహస్రసమే సహస్రసం వత్సరే సత్రే ఇత్యర్థః॥
12-46-54 యం త్రిధాత్మానమితి ఝ.పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.